Drinkwaterhygiëne

Drinkwaterhygiëne - Miljoenen Bacterien

Drinkwater: ons belangrijkste levensmiddel

Net als andere levensmiddelen heeft ook drinkwater een beperkte houdbaarheid. Als het te lang in de leiding blijft staan, kan het bederven. Voor 'stilstaand water' wordt de term stagnatie gebruikt. Bij stagnatie neemt het drinkwater bestanddeeltjes van de installatiematerialen en de temperatuur van de omgeving op. Deze beide factoren kunnen een risicovolle verandering van de drinkwaterkwaliteit voor de gezondheid van de mens tot gevolg hebben. Vooral een temperatuurstijging naar meer dan 25°C geeft risico´s, omdat in lauwwarm water micro-organismen zoals bijv. legionella zich explosief kunnen vermeerderen. In tal van internationale normen en richtlijnen wordt alleen een temperatuur van < 20°C beschouwd als veilige temperatuur in koudwaterleidingen.


Daarom zijn vooral beheerders van openbare gebouwen verplicht, te allen tijde voor veilig en schoon drinkwater in het complete leidingsysteem te zorgen. Hiervoor is het noodzakelijk dat de vier belangrijkste risicobronnen voor een negatieve verandering van de drinkwaterhygiëne bij het ontwerp, de installatie en het beheer worden uitgesloten.

De vier succesfactoren voor een perfecte drinkwaterhygiëne

Uitdagingen bij de engineering en installatie van de drinkwaterhygiëne

De 4 succesfactoren voor een perfecte drinkwaterhygiëne

1. Doorstroming

Trinkwasserhygiene Durchströmung Piktogramm

De leidingen moeten zodanig zijn ontworpen dat bij doelmatig gebruik1 meerdere malen per dag stroomsnelheden optreden die aanzienlijke wrijvingskrachten op de leidingwanden veroorzaken.

Constructief ontwerp beïnvloedt de hygiëne in het leidingsysteem

De constructie van een drinkwaterinstallatie heeft een aanzienlijke invloed op de elementen die de hygiëne in het leidingsysteem bepalen, zoals het natte leidingoppervlak en de inhoud van de leidingen. Om stagnatie of een trage waterdoorvoer in de verdeelleidingen te voorkomen, moet het leidingsysteem zodanig worden ontworpen dat zo kort mogelijke leidingen naar de tappunten gerealiseerd worden. Een nagenoeg centrale toevoer van het drinkwater in een leidingsysteem levert hiervoor bijvoorbeeld de beste voorwaarden.

Doel: korte leidinglengtes en kleine leidinginhoud

Trinkwasserhygiene-Ziel zur optimalen Durchströmung: kurze Fließwege und geringer Rohrleitungsinhalt

Korte leidingen naar de tappunten leiden in de berekening van een leidingsysteem tot een groot drukverschil. Daardoor zijn kleine leidingdiameters mogelijk. Dit resulteert tijdens het gebruik van de drinkwaterinstallatie in hogere stroomsnelheden in alle delen van de hoofddistributie en daarmee ook in hogere wrijvingskrachten aan de leidingwanden. Een kleinere leidinginhoud bij gelijkblijvende gebruiksfrequentie van de tappunten leidt bovendien tot kortere verblijftijden van het drinkwater in het leidingsysteem. Daardoor wordt de waterverversing geïntensiveerd en daarmee ook het gemiddelde temperatuurniveau aanzienlijk verlaagd. Vergelijkende berekeningen tonen aan dat de waterinhoud van een leidingsysteem tot 30 % kan variëren, afhankelijk van het distributieconcept!

Verschillende distributieconcepten

In principe zijn er voor de levering van drinkwater in een gebouw twee distributieconcepten:

Horizontale distributie

Bij een horizontaal georiënteerde distributie wordt het drinkwater via een centraal geplaatste stijgleiding naar de verdiepingen geleid. Van deze stijgleiding vertakken op elke verdieping verdeelleidingen, waarop de verdiepings- of afzonderlijke toevoerleidingen voor de levering aan de tappunten in de natte cellen worden aangesloten. Grotendeels horizontaal uitgelijnde verdeelsystemen vindt men vaak in complexe gebouwen, zoals bijv. in ziekenhuizen en hotels.

Horizontale Verteilung bei hochinstallierten Gebäuden

Verticale distributie

In woongebouwen daarentegen wordt het drinkwater bijna zonder uitzondering verticaal via stijgleidingen aangevoerd. Zoals ook hier uit vergelijkende berekeningen blijkt, heeft de keuze van het horizontale of verticale distributieconcept eveneens een grote invloed op de elementen die de hygiëne in het leidingsysteem bepalen en niet in de laatste plaats op de bouwkosten. Bij dezelfde gebouwgeometrie bijvoorbeeld is de waterinhoud en het binnenoppervlak van het leidingsysteem bij een verticale distributie meer dan 20 procent kleiner ten opzichte van een vergelijkbaar horizontaal distributiesysteem! Bovendien zijn de stand-byverliezen van het circulatiesysteem ca. 13 procent kleiner. Hoe uitgebreider het leidingsysteem van een drinkwatersysteem, hoe groter de beschreven verschillen.

Vertikale Verteilung z. B. bei Wohngebäuden

2. Temperatuur

Trinkwasserhygiene Temperatur Piktogramm

Bij circulerend warm water moet de temperatuur op elk moment hoger dan 60 °C zijn. De waterinhoud in een warmwaterinstallatie die niet op de juiste temperatuur kan worden gehouden, moet tot een minimum worden beperkt. De temperatuur van koud water dient lager dan 25°C te zijn en, in het ideale geval, zelfs lager dan 20°C. Als deze temperaturen niet kunnen worden aangehouden, dan kan dat risicovolle verandering van de drinkwaterkwaliteit voor de gezondheid van de mens tot gevolg hebben. Vooral een temperatuurstijging tot meer dan 25 C is risicovol, omdat bacteriën, zoals legionella, zich in lauwwarm water explosief kunnen vermeerderen. Daarom zijn vooral beheerders van openbare gebouwen verplicht, te allen tijde voor veilig en schoon drinkwater in het complete leidingsysteem te zorgen.

Invloed van interne warmtelast

Einfluss innerer Wärmelasten

Warmtebronnen zoals warme leidingen van de sanitaire en verwarmingsinstallaties en componenten van de elektrische en de ventilatie-installaties warmen de drinkwaterleiding in schachten en technische ruimten gedurende een stagnatiefase van twee uur op tot hoger dan 25 °C, zelfs als de drinkwaterleiding volgens de norm geïsoleerd is.

Invloed van externe warmtelast

Einfluss äußerer Wärmelasten

Hoge omgevingsluchttemperaturen

Hoge buitenluchttemperaturen zorgen in gebouwen zonder airconditioning voor omgevingsluchttemperaturen > 25 C. In geval van stagnatie zijn daardoor geen temperaturen van het koude water lager dan 25°C haalbaar.

Watertoevoertemperaturen

Wanneer drinkwater dicht bij de oppervlakte wordt gewonnen, wordt in de zomermaanden water met een hogere temperatuur (> 20 °C) naar de drinkwaterinstallatie geleid, waardoor de maximaal toelaatbare stagnatietijd nogmaals aanzienlijk wordt verkort.


3. Waterverversing

Trinkwasserhygiene Wasseraustausch Piktogramm

Door het ontwerp van een drinkwaterinstallatie dient een regelmatige waterverversing in alle deeltrajecten gewaarborgd te zijn, in het bijzonder in de verdiepings- en de afzonderlijke toevoerleidingen.

Bacteriegroei door stagnatie

Hygiënisten stellen steeds weer een ontoereikende drinkwaterhygiëne in drinkwaterinstallaties vast. De problemen treden zowel in het drinkwater als in het warmtapwater op. Volgens experts is de stagnatie van het drinkwater de hoofdoorzaak van de bacteriegroei resp. de verandering van drinkwater in niet-drinkwater. De oorzaak van stagnatie kunnen oude, niet-gebruikte leidingen of tijdelijk niet doelmatig1 gebruikte leidingtrajecten zijn. Deze leidingen vormen daarmee een potentiële gevarenbron in de drinkwaterinstallatie.

De verantwoordelijkheid van de beheerders

Trinkwasserhygiene: Betreiber in der Pflicht

De verantwoordelijkheid voor een regelmatige waterverversing berust uitsluitend bij de beheerder. Aanbevolen wordt om niet-gebruikte leidingen uit de drinkwaterinstallatie te verwijderen of alle leidingtrajecten doelmatig te gebruiken. Doelmatig betekent in dit geval dat voldoende vaak drinkwater moet worden afgetapt resp. een voldoende hoge gebruiksfrequentie gerealiseerd moet worden.

Gewijzigd gebruiksgedrag

In talrijke gevallen wijzigt het gebruik van een gebouw of het gedrag van de gebruikers na verloop van tijd. Als het doelmatige gebruik van bepaalde leidingtrajecten niet meer plaatsvindt, kan het gebruik van de complete drinkwaterinstallatie door ziekteverwekkers worden lamgelegd. Het oorspronkelijk geplande, doelmatige gebruik kan dan alleen nog in stand worden gehouden door middel van spoelmaatregelen.

Handmatige spoelmaatregelen

Trinkwasserhygiene: Personalintensiver manueller Wasserwechsel

Handmatig uitgevoerde spoelingen door het openen en sluiten van alle betreffende tappunten betekenen hogere kosten tijdens het gebruik van het gebouw. De hierdoor extra ontstane bedrijfs- en personeelskosten worden op het tijdstip van de planning maar zelden onderkend en dienovereenkomstig opgenomen. Zowel de consequente inachtneming van deze spoelmaatregelen als het na te streven doel om een uitwisseling van de complete waterinhoud te bereiken mag worden betwijfeld. Als de zuivere maatregelen volgens het spoelschema al onevenredig hoge kosten veroorzaken, kunnen de kosten exploderen als de handmatig uitgevoerde spoelingen niet duurzaam zorgvuldig worden uitgevoerd en als tijdens de controle van het drinkwater hygiënische gebreken worden geconstateerd.


4. Aanbod voedingsstoffen

Trinkwasserhygiene Nährstoffangebot

Het vrijkomen van voedingsstoffen uit mineralen moet, voor zover dat technisch mogelijk is, tot een minimum worden beperkt. Dit dient indirect ook ter voorkoming van bacteriegroei, zowel aan het oppervlak van het materiaal als in het drinkwater.

Migratie van materiaalbestanddelen bevordert ontstaan van biofilm

Verkeimung durch Biofilm

Langdurig contact van drinkwater met de materialen (bijv. materiaal van leidingen en appendages) kan een concentratieverhoging van voedingsstoffen door migratie van materiaalbestanddelen in het drinkwater tot gevolg hebben. Een combinatie van slechte materiaalkwaliteit, stagnatie en ongunstige waterkwaliteit bevorderen het snel ontstaan van biofilm, waarin ook eventuele ziekteverwekkers zich kunnen vermeerderen.

Vermindering van vrijkomende voedingsstoffen uit materialen

Complexe onderdelen zoals appendages vormen hierbij bijzondere problemen. Het microbioom regelt in stagnatiefasen een hele reeks groeibevorderende factoren. Bovendien ontbreekt in deze fasen de afvoer en daarmee een verdunning van de in het water terechtgekomen, tot het plankton behorende micro-organismen. Het vrijkomen van voedingsstoffen uit materialen die in contact komen met het drinkwater, moet dus – voor zover dat technisch mogelijk is – worden verminderd. Alle materialen moeten op hun geschiktheid voor drinkwater worden gecontroleerd.


KHS-Logo

Hygiënesysteem KHS

Het KEMPER hygiënesysteem KHS voorkomt stagnatie en de daaruit resulterende, negatieve invloed op de drinkwaterkwaliteit. Het systeem zorgt er op een kostenbesparende en duurzame manier voor dat op elk tappunt altijd vers, hygiënisch drinkwater ter beschikking staat. Dit biedt alle betrokkenen, van ontwerper, installateur, beheerder tot de consument, maximale veiligheid bij het dagelijkse gebruik van drinkwater.

KHS-Venturi-stromingsdelers

KHS-Venturi-stromingsdelers

KHS-HS2 hygiënespoelers

KHS-HS2 hygiënespoelers

KHS-besturingssystemen

KHS-besturingssystemen

KHS Wasserwechselarmaturen

KHS-spuiventielen

KHS-Bodembox

KHS-bodembox